در دنیای واقعی بسیاری از اختلافات که با یک شکایت کیفری به دادسرا میرسند، نه بهخاطر جنبه کیفری که بهعلت کدورتهای بین طرفین است؛ گاهی دلجویی، مصالحه یا قراردادی ساده کافی است تا طرفین مایل به ادامه پیگیری نباشند. «قرار ترک تعقیب» همان کلید حقوقیای است که دستگاه قضایی میتواند با آن، پروسه تعقیب کیفری را متوقف کند؛ تصمیمی که برای متهم، شاکی و روند پرونده پیامدهای عملی و مهمی دارد. در این مقدمه کوتاه میخواهم توجهتان را جلب کنم که موضوع فقط یک عبارت حقوقی خشک نیست؛ بلکه تاثیری مستقیم بر آزادی، اموال و آرامش طرفین دارد. در این مقاله بهزبان کاملاً ساده شما را قدم به قدم راهنمایی خواهیم کرد!
در پروندههای کیفری، گاهی پیش میآید که شاکی از ادامه شکایتش صرفنظر میکند؛ اما نه به این معنا که جرم اتفاق نیافتاده یا پرونده به پایان رسیده باشد، بلکه صرفاً نمیخواهد تعقیب متهم را ادامه دهد. در چنین حالتی، قانونگذار برای حفظ نظم و احترام به اراده شاکی، نهادی را پیشبینی کرده که «قرار ترک تعقیب» نام دارد. این قرار، تصمیمی است که از سوی دادستان یا بازپرس صادر میشود و بهموجب آن، روند رسیدگی و پیگیری پرونده تا اطلاع ثانوی متوقف میگردد.
بهبیان سادهتر، قرار ترک تعقیب یعنی توقف موقتِ رسیدگی در پروندههای قابلگذشت، زمانی که شاکی اعلام میکند فعلاً از پیگیری شکایت خود منصرف شده است. اما این انصراف به معنی پایان قطعی پرونده نیست؛ چراکه مطابق ماده ۷۹ قانون آیین دادرسی کیفری، شاکی میتواند ظرف یک سال از تاریخ صدور قرار، دوباره همان شکایت را پیگیری کند. به همین دلیل، این قرار بیشتر یک «تعلیق قانونی» است تا پایان دائمی دعوا.
در ظاهر، واژههای «ترک تعقیب»، «رضایت و گذشت شاکی» و «موقوفی تعقیب» شبیه هم بهنظر میرسند، اما در معنا و آثار حقوقی تفاوت زیادی دارند.
رضایت و گذشت شاکی: زمانی است که شاکی بهطور کامل از شکایت خود میگذرد و رضایتش باعث از بین رفتن حق تعقیب میشود. در این حالت دیگر نمیتواند همان پرونده را از نو مطرح کند، چون با رضایت دادن، حق شکایت کیفریاش را از دست داده است.
قرار موقوفی تعقیب: وقتی صادر میشود که قانون بههردلیل ادامه رسیدگی را بیفایده بداند؛ مثل زمانی که جرم مشمول مرور زمان شده، متهم فوت کرده یا قانون مجازات را حذف کرده است. در این حالت، پرونده برای همیشه بسته میشود و هیچکس دیگر نمیتواند دوباره آن را باز کند.
برای آشنایی با قرار موقوفی تعقیب، میتوانید به مقاله«قرار موقوفی تعقیب: موارد و چگونگی صدور آن» در همین سایت، مراجعه بفرمایید!
قرار ترک تعقیب: میان این دو حالت قرار دارد. در این تصمیم، پرونده نه تماماً بسته میشود و نه بهطور قطعی ادامه پیدا میکند؛ بلکه نوعی وقفه قانونی ایجاد میشود که به شاکی فرصت میدهد در آینده (تا یک سال) تصمیم نهایی خود را بگیرد.
فرض کنید شخصی بابت توهین از دیگری شکایت کرده است. در جریان رسیدگی، متهم عذرخواهی کرده و شاکی موقتاً تصمیم میگیرد شکایتش را ادامه ندهد. در این حالت دادستان با توجه به اعلام ترک تعقیب از سوی شاکی، «قرار ترک تعقیب» صادر میکند. اگر تا یک سال بعد، شاکی دوباره منصرف شد و خواست پیگیری کند، میتواند درخواست لغو قرار و ادامه تعقیب را مطرح کند. اما اگر مهلت بگذرد، دیگر پرونده قابلیت ادامه نخواهد داشت.
|
موضوع |
قرار ترک تعقیب | قرار منع تعقیب |
|
مبنای صدور |
زمانی صادر میشود که شاکی از ادامه شکایت خود منصرف شود و پرونده هنوز بررسی کامل نشده باشد. |
زمانی صادر میشود که بازپرس یا دادستان پس از بررسی پرونده به این نتیجه برسد که جرم واقع نشده یا دلایل کافی برای انتساب جرم به متهم وجود ندارد. |
|
آثار برای شاکی |
شاکی میتواند ظرف یک سال از تاریخ صدور قرار، دوباره درخواست تعقیب پرونده را مطرح کند. |
پرونده برای همیشه مختومه میشود و فقط در صورت کشف دلایل جدید، امکان پیگیری مجدد وجود دارد. |
|
وضعیت متهم |
متهم بهطور موقت از پیگرد خارج میشود؛ زیرا احتمال دارد شاکی در آینده شکایت خود را تجدید کند. |
متهم بهطور قطعی تبرئه میشود و پرونده مختومه است مگر دلایل تازهای علیه او کشف شود. |
|
امکان اعتراض |
معمولاً شاکی نمیتواند اعتراض کند، چون خودش از شکایت صرفنظر کرده است. |
هم شاکی و هم دادستان حق اعتراض به قرار را دارند. |
|
اثر بر سابقه کیفری |
تأثیر منفی بر سابقه کیفری ندارد، اما تبرئه قطعی محسوب نمیشود. |
تأثیری بر سابقه کیفری ندارد و نوعی تبرئه رسمی و قطعی متهم به شمار میآید. |
| نتیجه نهایی | پرونده موقتاً متوقف میشود و امکان ادامه رسیدگی در آینده وجود دارد. |
پرونده بهطور قطعی بسته میشود و رسیدگی متوقف میگردد. |
برای آشنایی با قرار منع تعقیب، میتوانید به مقاله«قرار منع تعقیب: شرایط صدور، نحوه اعتراض و شکایت مجدد» در همین سایت، مراجعه بفرمایید!
پایه و اساس صدور قرار ترک تعقیب در ماده ۷۹ قانون آیین دادرسی کیفری آمده است. این ماده بهصراحت میگوید هرگاه شاکی یا مدعیخصوصی در جرایم قابل گذشت، تا قبل از صدور کیفرخواست، اعلام نماید که دیگر شکایت خود را تعقیب نمیکند، دادستان قرار ترک تعقیب صادر مینماید. در صورتی که شاکی ظرف یک سال از تاریخ صدور قرار، شکایت خود را دوباره مطرح کند، تعقیب ادامه مییابد و در غیر این صورت، قرار ترک تعقیب قطعی میشود.
ماده 79 قانون آیین دادرسی کیفری:«در جرائم قابل گذشت، شاکی میتواند تا قبل از صدور کیفرخواست درخواست ترک تعقیب کند. در این صورت، دادستان قرار ترک تعقیب صادر می کند. شاکی میتواند تعقیب مجدد متهم را فقط برای یک بار تا یک سال از تاریخ صدور قرار ترک تعقیب درخواست کند.»
با همین چند خط، دلیل وجود این قرار مشخص میشود: قانونگذار میخواهد میان حق گذشت شاکی و ضرورت حفظ نظم عمومی تعادل برقرار کند. یعنی نه بهمحض اعلام انصراف، پرونده را برای همیشه ببندد (چون شاید پشیمان شود) و نه دستگاه قضایی را بیجهت درگیر رسیدگی به اختلافی کند که دیگر طرف شاکی ندارد.
به بیان دیگر، قرار ترک تعقیب یک ابزار انعطافپذیر در آیین دادرسی است که به شاکی اجازه میدهد تصمیم خود را در محدودهای امن و قانونی پس بگیرد، بدون آنکه مسیر عدالت کاملاً مسدود شود.
این قرار فقط در مورد جرائم قابل گذشت صادر میشود؛ یعنی جرائمی که قانونگذار ادامه رسیدگی در آنها را منوط به اراده شاکی کرده است. در این نوع جرائم، اگر شاکی شکایت نکند یا در میانه راه انصراف دهد، دادسرا و دادگاه دیگر حقی برای پیگیری ندارند. نمونههای رایج جرائم قابل گذشت عبارتاند از: توهین و فحاشی (موضوع ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی)، تهدید، مزاحمت تلفنی، افشای اسرار خصوصی، ضربوجرحهای خفیف، تخریب اموال در موارد جزئی، افترا و نشر اکاذیب (در برخی موارد). در مقابل، جرائم غیرقابل گذشت مثل قتل، سرقت مسلحانه، تجاوز، یا اختلاس و…، حتی اگر شاکی رضایت دهد یا از تعقیب صرفنظر کند، همچنان بهواسطهی جنبه عمومیشان توسط دادستان پیگیری میشوند.
توجه کنید:
بسیاری از مردم تصور میکنند صرف اعلام رضایت در هر پروندهای باعث بستهشدن پرونده است، درحالیکه قانون فقط در مورد «جرائم قابل گذشت» چنین اجازهای داده است. بنابراین اگر پروندهای از نوع غیرقابل گذشت باشد، حتی با اعلام رضایت شاکی یا درخواست ترک تعقیب، دادستان موظف است رسیدگی را ادامه دهد، زیرا جنبه عمومی جرم همچنان باقی است.
ریاست محترم دادسرای … شهرستان …
با سلام و احترام،
اینجانب … (نام و نام خانوادگی شاکی)، فرزند …، دارای کد ملی …، ساکن …، شاکی پرونده کیفری شماره … که علیه آقای/خانم … مطرح نمودهام، به استناد ماده ۷۹ قانون آیین دادرسی کیفری و با توجه به اینکه جرم مطروحه از جرائم قابل گذشت است و هنوز کیفرخواست صادر نشده است، با توجه به توافقات حاصله میان اینجانب و مشتکیعنه و نیز انصراف از ادامه تعقیب، تقاضای صدور قرار ترک تعقیب در پرونده مذکور را دارم.
ضمناً اینجانب ضمن اعلام آمادگی برای همکاری با مقامات قضایی در صورت لزوم، تقاضا دارم پس از صدور قرار ترک تعقیب، مراتب ابلاغ شود.
با تشکر و تقدیم احترام
امضا: …
تاریخ: …
یکی از مهمترین نکاتی که همه باید بدانند این است که صدور قرار ترک تعقیب به معنای پایان قطعی پرونده نیست و شاکی میتواند دوباره اقدام کند، ولی با شرایط مشخصی.
طبق ماده ۷۹ قانون آیین دادرسی کیفری، شاکی میتواند ظرف یک سال از تاریخ صدور قرار ترک تعقیب، شکایت خود را مجدداً مطرح کند. بعد از پایان این مهلت، حق پیگیری شکایت کیفری برای شاکی ساقط میشود.
تنها در جرائم قابل گذشت این امکان وجود دارد. اگر جرم از نوع غیرقابل گذشت باشد، حتی اگر شاکی قبلاً انصراف داده باشد، پرونده توسط دادستان ادامه پیدا میکند و شاکی نقشی در توقف آن ندارد.
شاکی یا وکیل او باید درخواست رسمی مکتوب ارائه دهد. مرجع صدور قرار ترک تعقیب (معمولاً دادسرا یا دادستان) پرونده را بررسی کرده و رسیدگی را ادامه میدهد. روند ادامه رسیدگی همانند پرونده اولیه است و متهم باید در مراحل بعدی حضور داشته باشد، مگر آنکه موانع قانونی جدیدی ایجاد شده باشد.
اگر شاکی پس از یک سال اقدام نکند، امکان پیگیری شکایت از بین میرود. تمدید مهلت قانونی فقط در موارد استثنایی و با دلایل موجه مثل بیماری شدید یا حادثه قهری قابل پذیرش است. در صورت طرح مجدد شکایت، متهم از ابتدا همان حق دفاع را دارد و پرونده از همان مرحله تحقیقات تکمیل میشود.
وقتی دادستان یا بازپرس قرار ترک تعقیب صادر میکند، پیامدهایی برای متهم، شاکی و حتی نظام عدالت کیفری به دنبال دارد. در ادامه مهمترینِ این آثار را بررسی میکنم:
|
مخاطب |
اثر یا پیامد | توضیح ساده |
|
متهم |
آزادی یا رفع توقیف |
اگر برای متهم بازداشت موقت یا وثیقه گذاشته شده باشد، صدور قرار ترک تعقیب میتواند موجب رفع توقیف وثایق، آزادی متهم از بازداشت یا استرداد وثایق شود. |
|
متهم |
کاهش بار استرس قضایی |
دیگر مجبور نیست در مراحل بعدی دادرسی شرکت کند تا وقتی شاکی نخواهد یا مدعی نشود. |
|
شاکی |
امکان پیگیری دوباره (برای یک سال) |
شاکی میتواند ظرف یک سال از تاریخ صدور قرار (نه از زمان انصراف شفاهی) مجدداً درخواست تعقیب بدهد و پرونده را ادامه دهد. اگر مهلت بگذرد، حق او برای تعقیب کیفری ساقط میشود. |
|
شاکی |
آرامش موقت و فرصت بررسی |
شاکی فرصت دارد در دورهای از فشار دعوا دور شود، فکر کند، یا در صورت مصالحه با متهم تصمیم جدید بگیرد. |
|
نظام قضایی |
تمرکز بر پروندههای ضروریتر |
با ترک تعقیب پروندههایی که شاکی پشتشان نمیایستد، بخش زیادی از بار دادرسی کاهش مییابد. |
| نظام قضایی | حفظ امکان تعقیب در صورت تغییر نظر شاکی |
بهدلیل امکان طرح مجدد شکایت طی یک سال، تعادل بین عدم قطع نظر قطعی و حق شاکی رعایت میشود. |
قرار ترک تعقیب، بر طبق قانون آیین دادرسی کیفری اگرچه در ظاهر به معنای پایان موقت رسیدگی است، اما همیشه قطعی و غیرقابلاعتراض است. اگر پس از مهلت یکساله، شاکی درخواست تعقیب مجدد کند، رد درخواست وی توسط دادستان صورت میگیرد و غیر قابل اعتراض است. اما اگر پس از مهلت یکساله، شاکی شکایت جدیدی را مجدد علیه متهم ثبت کند، بازپرس قرار موقوفی تعقیب صادر میکند به دلیل اینکه یکبار به این شکایت رسیدگی شده است اما تفاوتش این است که این قرار، قابل اعتراض است.
وجود وکیل متخصص در پروندههایی که قرار ترک تعقیب صادر میشود، میتواند حق شاکی و متهم را تضمین کرده، روند پرونده را سریعتر و بدون مشکل قانونی پیش ببرد و از اشتباهات احتمالی جلوگیری کند. شاکی یا متهم با کمک وکیل میتوانند مطمئن باشند که درخواست ترک تعقیب به شکل قانونی، شفاف و امن انجام شده است.
جهت دیدن نمونه آراء مربوط به قرار ترک تعقیب به مقاله«۲ نمونه رأی در مورد قرار ترک تعقیب» در همین سایت، مراجعه بفرمایید!
قرار ترک تعقیب یک ابزار قانونی است که هم حق شاکی را در تصمیمگیری برای ادامه یا توقف پرونده حفظ میکند و هم نظم و کارایی دستگاه قضایی را تضمین میکند. این قرار به شاکی فرصت میدهد تا بدون فشار و استرس، تصمیم نهایی خود را بگیرد و در صورت مصالحه یا جبران خسارت، پرونده بهطور موقت متوقف شود. در عین حال، متهم از پیگرد موقت خارج میشود و وثایق و آزادیهای قانونی او حفظ میگردد.
برای شاکی، مهم است که بدانند این توقف قطعی نیست و امکان پیگیری دوباره پرونده ظرف یک سال وجود دارد. برای متهم نیز صدور این قرار به معنای تبرئه قطعی نیست، بلکه توقف قانونی روند رسیدگی است تا حقوق همه طرفین بهدرستی رعایت شود.
اگر شما هم با پروندهای روبرو هستید که احتمال صدور قرار ترک تعقیب دارد، بهترین اقدام مشاوره با یک وکیل متخصص است تا تمامی مراحل قانونی رعایت شود، درخواست شما بهدرستی ثبت گردد و از حقوقتان حداکثر محافظت شود. با انجام مشاوره صحیح، میتوانید مطمئن باشید که حق و حقوق شما در مسیر قانونی و منصفانه حفظ میشود.
در هر مرحله از فرآیندهای حقوقی و قضایی، چه در زمینه دعاوی ملکی، خانوادگی، کیفری، قراردادها، امور مالی، سایبری یا سایر موضوعات حقوقی، «وکیل سوال» با مدیریت مستقیم وکیل امالبنین تنکابنی رضایی و بهرهمندی از تیمی متشکل از وکلای مجرب و متخصص، آماده ارائه مشاورههای دقیق، تحلیلهای تخصصی و خدمات جامع حقوقی به شما میباشد. هدف ما فراهم آوردن بهترین راهکارهای قانونی متناسب با شرایط شما و حمایت همهجانبه از حقوق و منافع شما در تمامی مراحل پرونده است. با انتخاب «وکیل سوال» میتوانید اطمینان داشته باشید که پروندهتان با تعهد، دانش بهروز و تجربه عملی بالا پیگیری خواهد شد تا بهترین نتیجه ممکن حاصل گردد. جهت دریافت مشاوره تخصصی، تحلیل پرونده و آغاز فرایند حقوقی خود، همین حالا از طریق صفحه تماس با ما اقدام نمایید. تیم «وکیل سوال» همراه و پشتیبان شما در مسیر احقاق حق خواهد بود.
قرار ترک تعقیب، تصمیم دادستان یا بازپرس است که بر اساس آن، رسیدگی به پرونده کیفری بهطور موقت متوقف میشود، معمولاً به دلیل انصراف شاکی در جرائم قابل گذشت.
ترک تعقیب: شاکی فعلاً منصرف شده اما میتواند ظرف یک سال دوباره شکایت کند. منع تعقیب: پرونده قطعی بسته شده و ادامه رسیدگی فقط در صورت کشف دلایل جدید ممکن است.
بله، شاکی میتواند ظرف یک سال از تاریخ صدور قرار شکایت خود را مجدداً پیگیری کند.
آزادی یا رفع توقیف وثایق موقتی بودن توقف پیگرد عدم اثر منفی بر سابقه کیفری
خیر، قرار ترک تعقیب موقتی است تا یک سال، مگر اینکه شاکی از حق پیگیری خود استفاده نکند؛ پس از یک سال قرار قطعی میشود.
وکیل سوال یک پلتفرم آنلاین است که با هدف ارائه خدمات حقوقی به زبان ساده و قابلفهم برای همه راهاندازی شده است. این سایت تحت مدیریت امالبنین تنکابنی رضایی، وکیل پایه یک دادگستری، فعالیت میکند و تلاش میکند تا مسیر حل مشکلات حقوقی را برای کاربران آسانتر کند.
۰۹۰۱۲۲۲۵۳۶۹
info@vakilsoal.com
تهران، سعادت آباد، خیابان علامه طباطبایی جنوبی، کوچه ۴۲، پلاک ۴ (ساختمان فرهنگ)، طبقه دوم واحد ۲۶
نظرات کاربران